Nga av. Ledio Nuraj, anetar i Keshillit Kombetar te Partise Demokratike
Shqipëria po përballet me një situatë që kërkon vëmendje të veçantë institucionale.
Vendimi i GJKKO-së për masën e sigurisë “arrest në shtëpi” dhe pezullimin nga detyra të drejtueses së SHISH-it, Vlora Hyseni, si dhe veprimet hetimore ndaj ish-Drejtorit të Përgjithshëm të Policisë së Shtetit, Ilir Proda, nuk janë zhvillime të zakonshme.
Ato prekin dy prej institucioneve më të rëndësishme të arkitekturës së sigurisë së një shteti: Shërbimin Informativ dhe Policinë e Shtetit.
Pikërisht për këtë arsye, çështja nuk mund të shihet vetëm në dimensionin e përgjegjësisë individuale.
Përgjegjësia penale është individuale, përcaktohet nga drejtësia dhe çdo person gëzon prezumimin e pafajësisë deri në një vendim përfundimtar.
Por ekziston edhe një çështje tjetër: përgjegjësia institucionale dhe funksionimi i shtetit.
Situata merr një rëndësi edhe më të madhe për faktin se Shqipëria është vend anëtar i NATO-s.
Anëtarësimi në Aleancën e Atlantikut të Veriut nuk është vetëm një garanci kolektive sigurie. Ai nënkupton edhe përgjegjësi të larta për secilin shtet anëtar në mbrojtjen e informacionit të klasifikuar, integritetin e institucioneve të sigurisë dhe bashkëpunimin e vazhdueshëm me aleatët.
Në këtë sistem, besimi ndërmjet aleatëve është thelbësor.
Institucionet shqiptare të inteligjencës dhe sigurisë janë pjesë e një arkitekture shumë më të gjerë bashkëpunimi, ku shkëmbehen informacione dhe vlerësime që lidhen jo vetëm me sigurinë kombëtare të Shqipërisë, por edhe me sigurinë kolektive të vendeve aleate.
Për këtë arsye, çdo dyshim për cenimin e informacionit të klasifikuar apo për dobësi në mekanizmat e kontrollit duhet të trajtohet me seriozitetin maksimal.
Në një vend anëtar të NATO-s, strukturat e inteligjencës dhe sigurisë duhet të funksionojnë sipas standardeve më të larta të profesionalizmit, konfidencialitetit dhe integritetit, në koordinim dhe bashkëpunim të plotë me aleatët.
Kjo e tejkalon debatin e zakonshëm politik të ditës.
Është çështje e sigurisë kombëtare, e besueshmërisë së institucioneve shqiptare dhe e marrëdhënieve të besimit me partnerët strategjikë.
Pyetjet që kërkojnë përgjigje
Kur një hetim penal arrin në nivele kaq të larta të strukturave që kanë për detyrë të mbrojnë rendin, informacionin e klasifikuar dhe sigurinë kombëtare, qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë përgjigje.
Sa të sigurta kanë qenë institucionet?
A kanë funksionuar mekanizmat e kontrollit të brendshëm?
A është cenuar informacioni i klasifikuar dhe, nëse po, deri në çfarë niveli?
A mund të jetë prekur informacioni i shkëmbyer me partnerët ndërkombëtarë?
A ekzistojnë dobësi strukturore që duhet të korrigjohen menjëherë?
Këto pyetje nuk duhet të shërbejnë vetëm për të shpallur fajtorë përpara drejtësisë. Ato duhet të shërbejnë mbi të gjitha për të kuptuar nëse sistemi ka nevojë për ndërhyrje dhe forcim.
Por ndërkohë institucionet kushtetuese dhe ekzekutive kanë një përgjegjësi tjetër: të garantojnë vazhdimësinë, integritetin dhe besueshmërinë e strukturave të sigurisë.
Nuk mjafton që përgjigjja ndaj një situate të tillë të kufizohet te largimi apo zëvendësimi i një drejtuesi.
Duhet një vlerësim serioz institucional.
Duhet të përcaktohet nëse problematika që po hetohet lidhet vetëm me veprime individuale apo nëse ka zbuluar mangësi në sistemin e kontrollit, në ruajtjen e sekretit, në shkëmbimin e informacionit apo në marrëdhëniet ndërmjet institucioneve të sigurisë.
Nëse ka dobësi të tilla, ato duhen korrigjuar pa humbur kohë.
Shqipërisë i duhet stabilitet institucional
Në një situatë të tillë, përgjigjja duhet kërkuar te forcimi i institucioneve.
Kuvendi duhet të ushtrojë funksionet e tij kushtetuese të kontrollit parlamentar, veçanërisht për institucionet e sigurisë, duke respektuar njëkohësisht sekretin shtetëror dhe pavarësinë e hetimit.
Ekzekutivi duhet të garantojë funksionimin normal të institucioneve.
Organet e drejtësisë duhet të zbardhin deri në fund çdo përgjegjësi individuale.
Ndërsa drejtuesit e strukturave të sigurisë duhet të përzgjidhen mbi kriteret e profesionalizmit, integritetit dhe besueshmërisë.
Besimi te shteti është në provë
Çështja më e madhe sot nuk është vetëm se çfarë do të rezultojë nga një dosje penale.
Çështja është nëse shteti shqiptar do të tregojë se ka mekanizmat për të kontrolluar dhe korrigjuar vetveten kur dyshimet arrijnë deri në nivelet më të larta të institucioneve të tij.
Shqipëria nuk ka nevojë për panik dhe as për heshtje institucionale.
Ka nevojë për transparencë brenda kufijve që lejon ligji, përgjegjshmëri, kontroll parlamentar, standarde maksimale sigurie dhe bashkëpunim të plotë me aleatët.
Sepse siguria kombëtare nuk është çështje e një individi, një qeverie apo një partie. Është çështje e shtetit dhe, për një vend të NATO-s, edhe një përgjegjësi ndaj aleatëve.
